Τα Μπουρμπούλια είναι ένα από τα πιο ιδιαίτερα και ιστορικά έθιμα του Πατρινού Καρναβαλιού. Φυσικά και δεν πρόκειται για άλλον έναν αποκριάτικο χορό, αλλά για κάτι πολύ παραπάνω… Πρόκειται για έναν θεσμό με τελετουργικό χαρακτήρα, ο οποίος είναι βαθιά ριζωμένος στην αστική ιστορία της Πάτρας, και ξεκίνησε λίγο μετά την ολοκλήρωση κατασκευής του Δημοτικού Θεάτρου “Απόλλων” το 1872.
Τι είναι τα Μπουρμπούλια
Τα Μπουρμπούλια είναι ένα έθιμο του Πατρινού Καρναβαλιού, ένας χορός όπου οι γυναίκες διατηρούν την ανωνυμία τους κάτω από ένα μαύρο ντόμινο και μια μαύρη μάσκα. Οι άντρες αντιθέτως, σε αυτό τον χορό προσέρχονται με επίσημη ενδυμασία, χωρίς κάποια μάσκα ή την παραμικρή αμφίεση. Έτσι, οι γυναίκες μπορεί να γνωρίζουν τον άνδρα που θα χορέψουν ενώ οι άνδρες έχουν παντελή άγνοια για την ταυτότητα της ντάμας τους. Είναι μία “στιγμιαία γνωριμία” που πηγάζει από το 1872 όταν ο ελληνογερμανός Ερνέστο Τσίλλερ ολοκλήρωσε την κατασκευή του θεάτρου “Απόλλων”.
Ιστορική προέλευση των Μπουρμπουλιών
Το έθιμο εμφανίζεται στα τέλη του 19ου αιώνα, σε μία περίοδο όπου η Πάτρα διαθέτει ένα ισχυρό εμπορικό λιμάνι, με έντονες σχέσεις και επιρροές από την Ιταλία και τη Γαλλία. Σε αυτή την εποχή, υπάρχει στην Πάτρα μία ισχυρή αστική τάξη που “διψάει” να υϊοθετήσει δυτικά κοινωνικά πρότυπα. Κάπως έτσι, γεννήθηκαν τα Μπουρμπούλια, επηρεασμένα από το ιταλικό “carnevali in maschera”, το γαλλικό “bal masque” και φυσικά από τους βενετσιάνικους αριστοκρατικούς χορούς. Με τις κατάλληλες προσαρμογές, τα Μπουρμπούλια υϊοθέτησαν το δικό τους ξεχωριστό χαρακτήρα που διατηρείται μέχρι και σήμερα.
Το τελετουργικό για τα Μπουρμπούλια
Τα Μπουρμπούλια διεξάγονται σε κλειστούς χώρους, αίθουσες χωρού ή θέατρα. Το Δημοτικό Θέατρο Απόλλων, έχει μία ξεχωριστή θέση στη διοργάνωση αυτού του εθίμου αφού μέχρι και σήμερα κυρίως διοργανώνονται εκεί.
Κανόνες συμμετοχής στα Μπουρμπούλια
Γυναίκες
Οι γυναίκες στα Μπουρμπούλια έχουν πολύ συγκεκριμένη ενδυμασία. Θα πρέπει υποχρεωτικά να φορούν μαύρο φόρεμα, μαύρα γάντια, μαύρη μάσκα και να διατηρούν αυστηρά την ανωνυμία τους καθόλη τη διάρκεια του χορού.
Άνδρες
Οι άνδρες στα Μπουρμπούλια πρέπει να προσέρχονται με επίσημο ένδυμα (κοστούμι ή σμόκιν) και χωρίς μάσκα. Ενθαρρύνεται η ελεύθερη κοινωνική αλληλεπίδραση με τις ντάμες μέσω του χορού, με τις τελευταίες να μην πρέπει σε καμία περίπτωση να αποκαλύψουν την ταυτότητά τους.
Η σημασία της ανωνυμίας στα Μπουρμπούλια
Η ανωνυμία της γυναίκας αποτελεί τον πυρήνα του εθίμου, και αυτό όχι τυχαία. Αυτή η ανωνυμία είναι ικανή να καταργήσει για λίγο την κοινωνική της τάξη, την επαγγελματική της ταυτότητα, το οικογενειακό της όνομα και φυσικά, τον κοινωνικό της ρόλο. Δημιουργεί έναν χώρο ισότητας και μία δυνατότητα ανεξέλεγκτης ελευθερίας έκφρασης. Η γυναίκα ελέγχει απόλυτα την ταυτότητά της, γεγονός που της προσδίδει εξουσία και το “πάνω χέρι” καθόλη τη διάρκεια αυτού του εθίμου.
Τα Μπουρμπούλια στη σύγχρονη εποχή
Σήμερα, τα Μπουρμπούλια αποτελούν επίσημο θεσμό του Πατρινού Καρναβαλιού. Εντάσσονται στο επίσημο πρόγραμμα των εκδηλώσεων και διατηρούν τον συμβολισμό και τον ιστορικό τους χαρακτήρα. Το Δημοτικό Θέατρο “Απόλλων” αποτελεί τον φυσικό χώρο του θεσμού. Η αρχιτεκτονική, η αισθητική και ο ιστορικός του ρόλος το καθιστούν ιδανικό σκηνικό για ένα έθιμο με τελετουργικό και πολιτισμικό χαρακτήρα.
Τα Μπουρμπούλια θεωρούνται ως άυλη πολιτιστική κληρονομιά, ένα ζωντανό πολιτισμικό αποτύπωμα μίας πόλης με ισχυρές επιρρόες από το βενετσιάνικο καρναβάλι. Αποτελούν έναν από τους πιο αυθεντικούς εκφραστές της πατρινής αποκριάς και ένα από τα πιο μοναδικά καρναβαλικά έθιμα της Ελλάδας.
